Home » Frontpage, Ελλάδα, Τουρισμός » Αλιευτικός τουρισμός και περιβάλλον

Αλιευτικός τουρισμός και περιβάλλον

Η μείωση των αλιευμάτων
Η επαγγελματική αλιευτική δραστηριότητα στη χώρα μας βρίσκεται σε ύφεση εξαιτίας της μείωσης των αλιευμάτων, δεν παύει όμως να αποτελεί μία σημαντική πηγή εισοδήματος σε αρκετές παράκτιες περιοχές της χώρας.

Η αλόγιστη εκμετάλλευση του θαλάσσιου περιβάλλοντος προτάσσεται συνήθως ως η αιτία μείωσης των ιχθυοαποθεμάτων. Όμως δεν είναι η μόνη, ίσως δε, σε αρκετές περιπτώσεις, να μην είναι και η καθοριστική. Όλοι πλέον γνωρίζουμε πώς άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η πολεοδόμηση, ο τουρισμός και οι βιομηχανίες παραμορφώνουν τις ακτές και καταστρέφουν τα παράκτια θαλάσσια οικοσυστήματα.

Αυτό συχνά συνεπάγεται φθορά και υποβάθμιση του περιβάλλοντος διαβίωσης των θαλάσσιων οργανισμών, προσβάλλοντας καίρια την τροφική αλυσίδα αλλά και καταστρέφοντας τις περιοχές διαβίωσης των νεαρών σταδίων των εμπορικών ειδών.

Συνοπτικά λοιπόν, εκτός της υπεραλίευσης, οι κυριότερες απειλές για τα θαλασσινά είδη είναι:
-          Η διαμόρφωση των ακτών και οι τσιμεντένιες κατασκευές (καταστροφή οικολογικών θώκων).
-          Η θολερότητα του νερού (ρύπανση από αιωρούμενα σωματίδια, αποχετεύσεις).
-          Οι αγκυροβολήσεις και οι τράτες  βυθού (καταστροφή περιοχών διαβίωσης).
-          Οι διάφορες επικαλύψεις (υποβρύχια καλώδια, μαρίνες).
-          Οι χημικές ρυπάνσεις από την αγροτική και τη βιομηχανική δραστηριότητα (συσσώρευση ρύπων μέσα στους οργανισμούς) με καίριες επιπτώσεις στη βιολογία και τη φυσιολογία τους.

Οι τελευταίες έχουν ως επιπτώσεις, αφενός την εξαφάνιση των ειδών και την αποδόμηση των πληθυσμών (και συνεπώς των τροφικών δικτύων) και αφετέρου την συσσώρευση της μόλυνσης μέσα στην τροφική αλυσίδα.

Δυστυχώς, παρόλο που οι ψαράδες είναι τα πρώτα θύματα από τη μείωση των ιχθυοαποθεμάτων, είναι οι πρώτοι και συχνά οι μόνοι, που καλούνται να περιορίσουν τη δραστηριότητά τους με την εφαρμογή, ενδεδειγμένων κατά τα άλλα, διαχειριστικών μέτρων. Το αποτέλεσμα είναι να μην μπορούν πλέον να ζήσουν αξιοπρεπώς από το επάγγελμά τους

Ο Αλιευτικός τουρισμός
Προκύπτει λοιπόν η ανάγκη για επαγγελματικό επαναπροσανατολισμό ή επαγγελματική διαφοροποίηση των επαγγελματιών αλιέων. Σε αυτό το πλαίσιο, η εφαρμογή μιας ήπιας μορφής Αλιευτικού Τουρισμού και στην Ελλάδα θα είχε να επιδείξει ιδιαίτερα σημαντικά οφέλη και πλεονεκτήματα. Πρωταρχικό θετικό αντίκρισμα θα είχε η ανάπτυξη του αλιευτικού τουρισμού στην οικονομική κατάσταση των αλιέων.

Ο Αλιευτικός Τουρισμός αποτελεί μία ήπια μορφή βιώσιμης και εναλλακτικής τουριστικής ανάπτυξης, στο πλαίσιο του οποίου ο επισκέπτης  έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει τις αλιευτικές ασχολίες, τις μεθόδους αλιείας και τα αλιεύματα. Επιπλέον έρχεται σε επαφή με τη φύση καθώς και με τις δραστηριότητες των αλιέων, στις οποίες δύναται να συμμετάσχει και κατ’ ακολουθία να νοιώσει  την ικανοποίηση της περιήγησης, της γνώσης και της ανακάλυψης.

Oι στόχοι, άμεσοι και έμμεσοι, από την εφαρμογή αυτής της δραστηριότητας είναι  πολλαπλοί: ενίσχυση του εισοδήματος του ψαρά, ανάδειξη των θαλασσινών στη διατροφή, προσφορά μιας εναλλακτικής μορφής τουρισμού, προβολή της περιοχής εφαρμογής του Αλιευτικού Τουρισμού, περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και ανάπτυξη διαπολιτισμικής επικοινωνίας μεταξύ του επαγγελματία αλιέα και του περιηγητή.

Θεωρούμε ότι η στοχευμένη εφαρμογή του Αλιευτικού Τουρισμού στη χώρα μας θα συμβάλει αποτελεσματικά στην περιβαλλοντικά ορθή διαχείριση του  θαλάσσιου  περιβάλλοντος, καθώς  και ο ψαράς, αλλά και ο τουρίστας μπορούν να συνεισφέρουν άμεσα και έμμεσα στην προστασία του, συμβάλλοντας παράλληλα και στη διατήρηση του επαγγέλματος του αλιέα, καθώς και του κοινωνικού ιστού που το περιβάλλει, των παραδόσεων και γενικότερα του τοπικού χρώματος των νησιώτικων και των απομακρυσμένων περιοχών.

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΑΛΙΕΥΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ψάρεμαΟ ψαράς  ως φύλακας
Στην πράξη, ο κάθε παράκτιος ψαράς λειτουργεί ως φύλακας μιας θαλάσσιας περιοχής που έτσι επιτηρείται καθημερινά. Τα σκουπίδια που ανασύρονται από τους πυθμένες, χερσαίας προέλευσης στη μεγάλη τους πλειοψηφία, οι περιπτώσεις ρύπανσης του νερού και γενικά οι παράνομες ενέργειες στο χώρο της δουλειάς του, γίνονται εύκολα και γρήγορα αντιληπτές και το γεγονός αυτό από μόνο του λειτουργεί αποτρεπτικά στην ανεξέλεγκτη υποβάθμιση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Οι φτωχές ψαριές δεν αποτελούν πλέον πρόβλημα
Τα τελευταία χρόνια, η αλιεία είναι παγιδευμένη σε ένα φαύλο κύκλο, όπου η μείωση των πόρων έχει ως αποτέλεσμα να απαιτούνται ότι και μεγαλύτερες προσπάθειες για την αλίευση των ίδιων, ή και μικρότερων ποσοτήτων ψαριών, ολοένα και μικρότερου μέσου μεγέθους, αφού οι πιθανότητες επιβίωσής τους συνεχώς μειώνονται. Έτσι, η αξία των αλιευμάτων συνεχώς μειώνεται, ενώ μακροπρόθεσμα εξασθενίζεται η βιωσιμότητα του κλάδου.

Με την ενίσχυση του εισοδήματος του ψαρά μέσω της εφαρμογής του Αλιευτικού Τουρισμού, οι μικρές ποσότητες των αλιευμάτων δεν αποτελούν πια μείζον πρόβλημα, επιτρέποντας κατά κάποιο τρόπο την χαλάρωση της δραστηριότητας του και την συμμόρφωση του στην εφαρμογή των ισχυόντων κανόνων και περιορισμών, ώστε να περιοριστούν οι παράνομες αλιευτικές δραστηριότητες, τα αλιευτικά εργαλεία που δεν πληρούν τις προδιαγραφές, η παραποίηση των στοιχείων καταγραφής των αλιευμάτων, η μη συμμόρφωση των κανόνων για το ελάχιστο επιτρεπόμενο μέγεθος των αλιευμάτων κ.ά.

Επιπλέον, η μετατόπιση χρόνου και προσπάθειας από το ψάρεμα προς τους τουρίστες συνεισφέρει στην ελάττωση της πίεσης στα αλιευτικά αποθέματα, με αποτέλεσμα τη μείωση της θνησιμότητας από ψάρεμα, έστω και κατά ένα μικρό ποσοστό, δεδομένου ότι όχι όλοι οι ψαράδες είναι διατεθειμένοι να στραφούν στον Αλιευτικό Τουρισμό.

Ευκαιρία για εκπαίδευση
Για να ασκήσουν αλιευτικό τουρισμό οι ψαράδες θα πρέπει να έχουν παρακολουθήσει προηγουμένως ειδικά σεμινάρια, όπου (εκτός από τα θέματα επικοινωνίας με τους τουρίστες και εκείνα τα σχετικά με την οργάνωση και την προώθηση της δραστηριότητας του Αλιευτικού Τουρισμού), έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν επίσης τις αρχές διαχείρισης των αλιευτικών αποθεμάτων, την προστασία της βιοποικιλότητας και των τροφικών δικτύων, καθώς και να ενημερωθούν για τη διατροφική αξία των αλιευμάτων και το πώς αυτή αναδεικνύεται, μαζί με την τοπική παράδοση, με δράσεις εστίασης στα πλαίσια ενός πακέτου Αλιευτικού Τουρισμού.

Οι ψαράδες είναι πολύ πιο εύκολο να πειθαρχήσουν σε διαχειριστικά μέτρα, αφού κατανοήσουν, για παράδειγμα, το πώς τα χαρακτηριστικά των αλιευτικών εργαλείων επηρεάζουν τις ποσότητες και το μέσο μέγεθος αιχμαλώτισης των ψαριών, την εξασφάλιση των γεννητόρων των διαφόρων ειδών και μαζί της βιωσιμότητας του επαγγέλματός τους.

Επίσης χρειάζεται να αντιληφθούν την ανάγκη μαζικής ανταπόκρισης στα μέτρα περιορισμού της αλιευτικής έντασης, με στόχο την μείωση της θνησιμότητας από το ψάρεμα προς όφελος των ιχθυοαποθεμάτων.

Εκτός των διαχειριστικών μέτρων, οι ψαράδες, πρέπει επίσης να συνειδητοποιήσουν ότι, εάν θέλουν το μικρό ψάρι να μεγαλώσει, είναι απαραίτητο να εφαρμοστεί μια μακροχρόνια διαχείριση για να προστατευτούν οι θαλάσσιοι οργανισμοί, διαφυλάσσοντας έτσι το κάθε στάδιο του τροφικού δικτύου στη θάλασσα.

Πρέπει να εξασφαλιστούν τόσο οι ποιοτικές και ποσοτικές διατροφικές απαιτήσεις του οργανισμού που θα αλιευτεί, όσο και η διατήρηση των αντίστοιχων βιότοπων που του προσφέρουν τροφή και προστασία στα νεαρά του στάδια.

Οι ψαράδες από μόνοι τους επικεντρώνονται συνήθως σε ψάρια-στόχους, χωρίς να έχουν συνειδητοποιήσει την επίδραση του περιβάλλοντος σε αυτά. Για παράδειγμα θεωρούν ότι δεν τους αφορούν τα διαχειριστικά μέτρα για έναν διαφορετικό τύπο αλιευτικού εργαλείου στην περιοχή τους, έστω και αν το κύριο αλίευμα του είναι το κατ’ εξοχήν θήραμα του δικού τους είδους-στόχου.

Ή ακόμη, ότι δεν έχουν συνειδητοποιήσει την ιδιαίτερη σημασία για το επάγγελμά τους και άρα την ανάγκη προστασίας των περιοχών διαβίωσης του γόνου (nurseries), όπως για παράδειγμα οι παράκτιες αβαθείς αμμοβουρκώδεις περιοχές, οι οποίες είναι οι κατεξοχήν, εύκολοι στόχοι της πολεοδόμησης και της οικιστικής ανάπτυξης, της λεγόμενης και «αξιοποίησης».

Αξιοποίηση του προϊόντος
Ο ψαράς πρέπει να ενημερωθεί επαρκώς για την αξεπέραστη η αξία των αλιευμάτων στην ανθρώπινη διατροφή, τη συμβολή τους στην ευεξία, στην πρόληψη ασθενειών του καιρού μας και στην μακροβιότητα και να συνειδητοποιήσει το ψάρι είναι πλέον απαραίτητο στην ανθρώπινη διατροφή.

Ο Αλιευτικός Τουρισμός μπορεί να συμβάλλει έτσι στην ανάδειξη των προϊόντων της ελεύθερης αλιείας με αποτέλεσμα την καλύτερη οικονομική απόδοση της καθημερινής ψαριάς με απώτερο στόχο την μερική αποκλιμάκωση της αλιευτικής πίεσης.

Ο τουρίστας και το περιβάλλον
Η επαφή του τουρίστα με το φυσικό περιβάλλον, καθώς και η κατανόηση της βιοποικιλότητας του οικοσυστήματος μέσα από την επαφή του με τα δημιουργήματα της φύσης, έχουν σαν αποτέλεσμα την ευαισθητοποίηση και την επαγρύπνηση του για την προστασία των υδάτινων περιοχών και την πρόληψη της ρύπανσης τους.

Για παράδειγμα, η παρατήρηση των θαλάσσιων οργανισμών που αλιεύονται στην περιοχή και η συσχέτιση των μορφολογικών τους χαρακτηριστικών με τον τρόπο ζωής τους, ή το περιβάλλον τους (τύπος του βυθού, βάθος, διαύγεια του νερού κτλ.), μπορούν να αποτελέσουν θέματα επικοινωνίας του τουρίστα με τον ψαρά και να προσδιορίσουν τη σχέση του με την άγρια φύση.

Σε μία τέτοια περίπτωση, η επιμόρφωση του ψαρά, στην οποία αναφερθήκαμε προηγούμενα (ή ενός ξεναγού που θα μπορούσε να είναι λ.χ. μέλος της οικογένειάς του) θα μπορούσε να του προσφέρει τις κατάλληλες γνώσεις και ιδέες για μία τέτοια συζήτηση.

Από την άλλη πλευρά, ο τουρίστας ως καταναλωτής, μαθαίνει να εκτιμά καλύτερα τα θαλασσινά προϊόντα, καθώς αποκτά προσωπική εικόνα για τις διαδικασίες παραγωγής τους και είναι ίσως διατεθειμένος να τα πληρώσει πιο ακριβά, συνειδητοποιώντας την εξάντληση των υδρόβιων πόρων στις μέρες μας, ένα τεράστιο περιβαλλοντικό θέμα με παγκόσμια διάσταση.

Συνειδητοποιεί ότι τα θαλασσινά στο πιάτο του, είναι ίσως η τελευταία σχέση που έχουμε ως πολιτισμός με τη φύση, την άγρια ζωή, σχέση που συνεχώς περιορίζεται.

Διαπολιτισμική επικοινωνία
Με τον αλιευτικό τουρισμό συναντιούνται δύο ομάδες από διαφορετικό πολιτισμικό περιβάλλον. Ο άνθρωπος που έρχεται από αστικό περιβάλλον έχει την ευκαιρία να γνωρίσει τον κόσμο του ψαρά και, όπως προαναφέρθηκε, να αποκτήσει μία διαφορετική σχέση με το προϊόν. Από την μεριά του, ο ψαράς μυείται στις οικολογικές ευαισθησίες του πρώτου, υιοθετώντας καλές πρακτικές και διατηρώντας το χώρο του καθαρό και λειτουργικό.

Η διατροφική αξία των αλιευμάτων και ο ρόλος της τοπικής κουζίνας αναδεικνύεται επίσης μέσα από δράσεις αλιευτικού τουρισμού, συμβάλλοντας έτσι στην διατήρηση των σχετικών παραδόσεων και του τοπικού χρώματος της περιοχής. Η επικοινωνία, που προκύπτει από τη φύση του αντικειμένου, εξυπηρετεί αυτόν τον στόχο, ενώ ο τουρίστας γνωρίζει επίσης τον κόσμο του ψαρά, το σκάφος του και την καθημερινότητα της οικογένειάς του.

ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

Νομοθετικό Πλαίσιο
Σήμερα στην Ελλάδα, δεν υφίσταται ειδικό νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο να ρυθμίζει το καθεστώς του αλιευτικού τουρισμού θεσμοθετώντας τον αρμόδιο για την παροχή διοικητικής και οργανωτικής υποστήριξης φορέα, τα κριτήρια για την επιλογή των δικαιούχων και των ειδικών προδιαγραφών για τα σκάφη, το χρηματοδοτικό πλαίσιο για την επιδότηση δράσεων αλιευτικού τουρισμού, τα κίνητρα για την ανάπτυξή του και βέβαια να περιγράφει με ακρίβεια τις μορφές δραστηριότητας που μπορούν να αναπτυχθούν στα πλαίσια του αλιευτικού τουρισμού.

Και αυτό παρά την υπάρχουσα Ευρωπαϊκή εμπειρία σε θέματα αλιευτικού τουρισμού, όπου αυτός έχει αναπτυχτεί βάσει ρυθμιστικού – νομοθετικού πλαισίου, σε νομοθετικά κατοχυρωμένες Αρχές του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού, αλλά και του Εθνικού, Δικαίου.  Ειδικότερα στην Ιταλία υπάρχει κατάλληλη νομοθεσία περί κατοχύρωσης και οργάνωσης της δραστηριότητας του αλιευτικού τουρισμού που πρόσφατα ανανεώθηκε (2006), μετά την δεκαετή εμπειρία εφαρμογής του πρώτου σχετικού νομοθετικού πλαισίου στην γειτονική χώρα.

Επιμόρφωση ψαράδων
Ο Αλιευτικός Τουρισμός δεν είναι και δεν πρέπει να καταλήξει σε «σόου» με την κακή έννοια. Πρόκειται για μία δραστηριότητα που από την φύση της δεν προσφέρεται για πρόχειρη μαζική εφαρμογή. Ο αλιευτικός τουρισμός θα δώσει εναλλακτική διέξοδο στο εισόδημα εκείνων των ψαράδων με μεράκι για σωστές πρακτικές, θέληση για επικοινωνία και μία θετική αντιμετώπιση της καθημερινότητας.

Οι ψαράδες που θα θελήσουν να ασκήσουν τον Αλιευτικό Τουρισμό θα πρέπει να βοηθηθούν παρακολουθώντας ολιγοήμερα σεμινάρια με κύρια αντικείμενα θέματα επικοινωνίας με τους τουρίστες και άλλα σχετικά με την οργάνωση και την προώθηση της δραστηριότητας του Αλιευτικού Τουρισμού και την προστασία του περιβάλλοντος.

Τα σεμινάρια αυτά θα πρέπει να είναι ετήσια, να απευθύνονται σε ολιγομελείς ομάδες νέων επαγγελματιών ψαράδων και να περιλαμβάνουν επιδεικτικές εκδρομές και σχετικές δραστηριότητες.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ
Το πρόβλημα της αρμονικής διαβίωσης του ανθρώπου με τους φυσικούς πόρους του περιβάλλοντός είναι πολυπαραγοντικό, πολυποίκιλο και εν πολλοίς ιδιαίτερα περίπλοκο για να μπορεί να απαντηθεί με μία οιαδήποτε πρόταση. Παρόλα αυτά, θεωρούμε ότι  προτάσεις που συμβάλλουν στην καλλιέργεια νοοτροπιών φιλικών προς το περιβάλλον ανάμεσα σε επαγγελματίες με αντικείμενο την αρχέγονη δραστηριότητα του ανθρώπου κυνηγού, αλλά και στο κοινό, που απαιτεί τρόφιμα ποιότητας χωρίς να θέλει να ξέρει την διαδικασία προμήθειάς τους, πρακτική που μέχρι σήμερα καταλήστευσε και έφερε στα όριά τους φυσικούς πόρους, προσφέρουν στην γενικότερη συνειδητοποίηση του προβλήματος που είναι το πρώτο βήμα για την κοινωνική δραστηριοποίηση προς την κατεύθυνση των ουσιαστικών λύσεων.

Πηγή: diavouleusi.eliamep.gr


Άλλες ενδιαφέρουσες δημοσιεύσεις: